Çocuk odanın ortasında durur.

Etrafında oyuncaklar vardır. Kitapları, blokları, arabaları, boya kalemleri, bebekleri veya oyun malzemeleri hazırdır.

Yetişkin ona bakar ve şaşırır.

“Bu kadar oyuncağın var, nasıl sıkılıyorsun?”

Çocuk cevap verir:

“Bilmiyorum. Sıkıldım.”

Bazen bu cümle gün içinde birçok kez duyulur.

“Ben sıkıldım.”
“Ne yapacağım?”
“Benimle oynar mısın?”
“Bana bir şey aç.”
“Bir yere gidelim.”
“Hiçbir şey yapmak istemiyorum.”

Yetişkin çoğu zaman hemen çözüm arar.

Bir etkinlik önerir. Oyuncak çıkarır. Ekran açar. Parka gitmeyi teklif eder. Boyama kitabı verir. Oyun kurar. Çocuğun boş kalmasını, huzursuzlanmasını veya sıkıntıyla karşılaşmasını engellemeye çalışır.

Oysa çocuk neden sıkıldım der sorusunun cevabı yalnızca “yapacak bir şey bulamadığı için” değildir.

Sıkılma, çocuğun dışarıdan sunulan hazır uyarı ile kendi içinden doğacak oyun arasında kaldığı bir geçiş anı olabilir.

Çocuk henüz ne istediğini bilmiyor olabilir. Bir oyuna başlayacak kadar içsel hareket oluşmamıştır. Dışarıdan bir yönlendirme bekler. İçeriden bir fikir gelmesini bekler. Bu bekleyiş çocuğa rahatsız edici gelir.

Yetişkin hemen bu boşluğu doldurduğunda çocuk rahatlar. Ancak aynı zamanda kendi oyununu kurma fırsatını da kaçırabilir.

Çünkü bazen oyun, sıkılmanın hemen ardından başlar.

Sıkılmak Çocuk İçin Kötü Bir Şey midir?

Her zaman değil.

Sıkılmak rahatsız edici bir duygudur. Çocuk ne yapacağını bilemez, huzursuz olur, yetişkine yönelir ve bir uyarıcı arar.

Ancak sıkılma gelişimsel olarak bütünüyle olumsuz değildir.

Çünkü çocuk her an dışarıdan yapılandırılmış etkinliklerle meşgul edildiğinde, kendi içinden bir oyun başlatma ihtiyacı daha az ortaya çıkar.

Sıkılma, çocuğun kendi arzusunu bulmadan önce yaşadığı boşluk olabilir.

Çocuk şöyle bir yerden geçer:

“Ne yapacağımı bilmiyorum.”
“Hiçbir şey ilgimi çekmiyor.”
“Birinin bana bir şey vermesini istiyorum.”
“Acaba ben ne kurabilirim?”

Bu süreçte yetişkin hemen müdahale etmezse çocuk zamanla kendi seçimini yapmaya başlayabilir.

Bir kutuyu alır. Arabalarını dizer. Sandalyelerin arasına ev kurar. Bir hikâye başlatır. Boya kalemlerine yönelir. Önce kararsızca dolaşır, sonra bir oyun bulur.

Bu nedenle sıkılma, oyun yokluğu değil; oyuna geçmeden önceki eşik olabilir.

Çocuk Gerçekten Sıkılıyor mu, Yoksa Başka Bir Şey mi Söylüyor?

“Ben sıkıldım” cümlesi her zaman aynı anlama gelmez.

Çocuk bazen gerçekten yapacak bir şey bulamamıştır.

Ama bazen “sıkıldım” derken şunu söylüyor olabilir:

• “Seninle temas kurmak istiyorum.”
• “Yalnız kalmak bana zor geliyor.”
• “Ne istediğimi bilmiyorum.”
• “İçimde huzursuzluk var.”
• “Ekran istiyorum ama doğrudan söylemiyorum.”
• “Bana oyun kurmanı istiyorum.”
• “Bugün yorgunum.”
• “Dikkatini bana vermeni istiyorum.”
• “Bir geçiş anındayım ve ne yapacağımı bilmiyorum.”

Bu nedenle yetişkin yalnızca etkinlik sunmak yerine çocuğun hangi ihtiyacı dile getirdiğini anlamaya çalışmalıdır.

Bazen cevap oyun değildir; temas ihtiyacıdır.

Bazen cevap oyuncak değildir; dinlenmedir.

Bazen cevap etkinlik değildir; çocuğun kendi boşluğuyla biraz kalabilmesidir.

Modern Çocuklar Neden Daha Çabuk Sıkılıyor?

Günümüzde çocukların çevresi çok daha fazla uyaranla doludur.

Ekranlar, oyuncaklar, videolar, hızlı geçişler, etkinlikler, kurslar ve yetişkin tarafından planlanan aktiviteler çocuğun dikkatini sürekli dışarıdan yakalar.

Çocuk bir şeye uzun süre bakmadan başka bir şeye geçmeye alışabilir.

Hızlı uyarana alışan zihin, daha yavaş oyunlara geçmekte zorlanabilir.

Bir video birkaç saniyede sahne değiştirir. Oyun ise bazen yavaş başlar.

Bloklarla kule kurmak zaman ister. Hikâye oluşturmak beklemeyi gerektirir. Resim yapmak sabır ister. Bahçede bir yaprağı incelemek çocuğun dikkatinin yavaşlamasını ister.

Çocuk sürekli hızlı uyarana maruz kaldığında, yavaş başlayan etkinlikler sıkıcı gelebilir.

Bu durumda “Ben sıkıldım” bazen şunu ifade eder:

“Bana hızlı bir uyarı ver.”

Yetişkinin her sıkılma anında ekran açması, çocuğun kendi oyununa geçme kapasitesini zayıflatabilir.

Ekran Sıkılma Eşiğini Nasıl Etkiler?

Ekran güçlü ve hızlı bir uyarıcıdır.

Çocuk pasif görünse de ekran sürekli renk, ses, hareket ve değişim sunar. Çocuğun içinden bir fikir üretmesine gerek kalmaz. İçerik akmaya devam eder.

Bu nedenle ekran, sıkılmayı hızla ortadan kaldırır.

Ancak tam da bu yüzden çocuk sıkılmayı taşıma pratiği yapamaz.

Ekran kapandığında çocuk yeniden boşlukla karşılaşır. Bu boşluk daha da rahatsız edici gelebilir.

“Ne yapacağım?”
“Ben sıkıldım.”
“Bir şey aç.”

Ekran sıkılmayı çözmez; çoğu zaman erteler.

Çocuk ekranla çok sık sakinleşiyor veya oyalanıyorsa, kendi oyununu başlatma becerisi daha az kullanılabilir.

Bu, ekranın bütünüyle yasaklanması gerektiği anlamına gelmez. Ancak sıkılmanın otomatik cevabı ekran olduğunda, çocuk içsel oyun kurma alanını daha az deneyimler.

Yetişkin Neden Çocuğun Sıkılmasına Tahammül Edemez?

Çocuğun sıkılması çoğu zaman yetişkin için de rahatsız edicidir.

Çocuk sıkıldığında mızmızlanabilir, sürekli soru sorabilir, ebeveyni takip edebilir veya evde dağınıklık yaratabilir.

Yetişkin de hemen çözüm üretmek ister.

Bunun altında birkaç neden olabilir:

• Çocuğun huzursuzluğunu yatıştırma isteği,
• İyi ebeveyn olma kaygısı,
• Çocuğun boş kalmasını verimsiz görme,
• Kendi işini yapabilmek için çocuğu meşgul etme ihtiyacı,
• Sessizliği ve boşluğu sorun gibi algılama,
• “Çocuğum sıkılıyorsa ona yetemiyorum” düşüncesi.

Oysa ebeveynin görevi çocuğun hiç sıkılmamasını sağlamak değildir.

Görevi, çocuğun sıkılma duygusunu taşıyabileceği güvenli bir ortam sunmak ve her boşluğu yetişkin tarafından doldurmak zorunda olmadığını göstermektir.

Çocuk sıkıldığında dünyanın hemen onun için yeni bir etkinlik üretmediğini görmek, gelişimsel olarak önemlidir.

Çocuğa “Git Oyun Oyna” Demek Neden Yetmez?

Yetişkin sıkılan çocuğa sık sık şunu söyler:

“Git oyun oyna.”

Ama çocuk zaten oyun kuramadığı için yetişkine gelmiştir.

Bu cümle bazen çocuğu daha da yalnız hissettirebilir.

Oyun kendiliğinden oluşan bir kapasite gibi görünse de bazı çocukların oyuna geçişte desteğe ihtiyacı vardır.

Yetişkin oyunu tamamen kurmak zorunda değildir. Ancak bir başlangıç eşiği oluşturabilir:

“Bloklarla bir şehir mi kurmak istersin, yoksa hayvanlarla bir orman mı?”

“İlk arabayı ben garaja koyayım, sonra sen devam et.”

“Birlikte beş dakika başlayalım, sonra sen sürdürebilirsin.”

Bu yaklaşım çocuğun yerine oyun oynamaz. Ona oyun başlatma eşiğinde eşlik eder.

Bazı çocuklar için en zor bölüm oyunun ilk adımıdır.

Çocuk Neden Kendi Başına Oyun Kurmakta Zorlanır?

Kendi başına oyun kurmak birçok beceriyi aynı anda gerektirir.

Çocuk:

• Ne istediğini fark etmeli,
• Bir malzeme seçmeli,
• Oyun fikri oluşturmalı,
• Dikkatini sürdürebilmeli,
• Küçük engelleri tolere etmeli,
• Oyunu kendi içinde devam ettirebilmeli,
• Yetişkin onayı olmadan süreci sürdürebilmelidir.

Bu beceriler her çocukta aynı hızda gelişmez.

Bazı çocuklar hemen oyuna dalar. Bazıları ise sürekli yetişkinin başlatmasına ihtiyaç duyar.

Eğer çocuk uzun süre boyunca hep yetişkin tarafından eğlendirildiyse, kendi oyununu kurma kası daha az gelişmiş olabilir.

Bu kas, ancak tekrar tekrar kullanılarak güçlenir.

Yetişkinin her seferinde oyunu tasarlaması, çocuğun kendi oyununu kurmasını kolaylaştırmaz. Bazen geciktirir.

Sıkılmak ile Yalnızlık Aynı Şey midir?

Hayır.

Çocuk “sıkıldım” dediğinde bazen yalnızlık hissediyor olabilir. Ama her sıkılma yalnızlık değildir.

Yalnızlıkta çocuk ilişki arar. Sıkılmada ise çoğu zaman yönelim ve ilgi arar.

Yetişkin şu ayrımı gözlemleyebilir:

Çocuk gerçekten oyun bulamıyor mu?
Yoksa yetişkinin yakınlığına mı ihtiyaç duyuyor?
Yanında biri olduğunda rahatlıyor mu?
Kısa bir temas aldıktan sonra oyuna dönebiliyor mu?
Yetişkin oyun kurmadığında huzursuzluk artıyor mu?

Bazen çocuk sadece on dakikalık birebir temasa ihtiyaç duyar. Bu temas sağlandığında kendi oyununa dönebilir.

Bazen ise çocuk sürekli yetişkinin oyun arkadaşı olmasını bekler.

Burada ilişki ihtiyacı ile çocuğun bağımsız oyun kapasitesi birlikte düşünülmelidir.

Çocuk Sürekli Yetişkinle Oynamak İstiyorsa Ne Yapmalı?

Çocukların yetişkinle oyun oynamaya ihtiyacı vardır. Ebeveynle kurulan oyun, ilişkiyi güçlendirir.

Ancak yetişkinin gün boyunca çocuğun tek oyun kaynağı olması sağlıklı değildir.

Çocuk zamanla yalnızca yetişkin yönettiğinde oynayabilir hâle gelebilir.

Denge önemlidir.

Ebeveyn şöyle bir yapı kurabilir:

“Seninle on dakika oynayacağım. Sonra sen oyuna devam edeceksin, ben mutfağa geçeceğim.”

Bu süre içinde yetişkin gerçekten oyunda olmalıdır. Telefonla ilgilenmeden, acele etmeden, çocuğun kurduğu dünyaya eşlik etmelidir.

Sonra sınır açık biçimde konur:

“Şimdi ben çıkıyorum. Oyunun burada devam edebilir.”

Başlangıçta çocuk itiraz edebilir. Ancak zamanla yetişkinin hem ilişki sunduğunu hem de oyunun tamamını taşımadığını öğrenir.

Serbest Oyun Sıkılmayı Nasıl Dönüştürür?

Serbest oyun, çocuğun neyi, nasıl ve ne kadar süre oynayacağına daha fazla karar verdiği oyundur.

Yetişkinin önceden belirlediği hedefler yoktur.

“Şimdi bunu yapacağız, sonra bunu boyayacağız, sonra bunu keseceğiz” gibi bir akış bulunmaz.

Serbest oyunda çocuk kendi ilgisini bulur.

Sıkılma, serbest oyunun başlangıcında ortaya çıkabilir. Çünkü çocuk seçmek zorundadır.

Hazır etkinlikte yetişkin yön verir. Serbest oyunda çocuk kendi yönünü bulmalıdır.

Bu başta zor olabilir. Ancak zamanla çocuğun içsel oyun kapasitesini güçlendirir.

Okul öncesi eğitimde oyunun önemi, çocuğun sürekli eğlendirilmesinden değil; kendi oyununu kurma, sürdürme ve dönüştürme becerisinden gelir.

Sıkılma Yaratıcılığı Destekler mi?

Evet, uygun koşullarda destekleyebilir.

Yaratıcılık çoğu zaman boşlukta başlar.

Çocuğun önünde hazır bir cevap olmadığında, bir şey uydurması gerekir. Bir sandalye gemiye, kutu eve, örtü mağaraya dönüşebilir.

Ancak bunun için çocuğa hem boşluk hem malzeme gerekir.

Sadece “sıkıl” demek yeterli değildir.

Çocuğun erişebileceği açık uçlu malzemeler olmalıdır:

• Bloklar,
• Kumaşlar,
• Kutular,
• Boya kalemleri,
• Doğal materyaller,
• Figürler,
• Kitaplar,
• Mutfak malzemeleri,
• Minderler,
• Basit ev eşyaları.

Bu malzemeler tek bir doğru kullanım biçimine sahip değildir. Çocuk onlara anlam verir.

Hazır oyuncakların çokluğu bazen oyunu artırmaz. Bazen seçim yorgunluğu yaratır.

Az ama açık uçlu malzeme, çocuğun kendi fikrini üretmesine daha fazla alan açabilir.

Çok Oyuncak Sıkılmayı Azaltır mı?

Her zaman değil.

Çocuğun çok fazla oyuncağı olması, daha az sıkılacağı anlamına gelmez.

Tam tersine çok fazla seçenek çocuğu kararsız bırakabilir.

Oyuncaklar görünür biçimde çok fazlaysa, çocuk birine derinleşmeden diğerine geçebilir. Her şey erişilebilir olduğunda hiçbir şey özel görünmeyebilir.

Oyuncak rotasyonu yararlı olabilir.

Bazı oyuncaklar kaldırılır, bir süre sonra yeniden çıkarılır. Az sayıda oyuncak daha düzenli ve davetkâr biçimde sunulur.

Çocuk daha az seçenek içinde daha kolay oyun başlatabilir.

Burada amaç çocuğu yoksun bırakmak değildir. Oyun alanını sadeleştirmektir.

Çünkü bazen sıkılmanın nedeni oyuncak eksikliği değil, dağınık ve fazla uyarıcı ortamdır.

Sıkılan Çocuğa Sürekli Etkinlik Önermek Doğru mu?

Sürekli etkinlik önermek çocuğu dış yönlendirmeye bağımlı hâle getirebilir.

“Şunu yap.”
“Bunu boya.”
“Bunu kes.”
“Şimdi puzzle yap.”
“Şimdi kitap oku.”

Çocuk her boşlukta yetişkinden yön bekleyebilir.

Bu nedenle yetişkin bazen seçenek sunabilir, ama her zaman çözüm üretmemelidir.

Örneğin:

“Şu an ne yapacağını bulmakta zorlanıyorsun. Biraz düşünebilirsin.”

“İstersen odana bak. Aklına bir şey gelmezse birlikte başlangıç seçeriz.”

“Ben sana iki seçenek söyleyebilirim, hangisi ilgini çekiyor bakabilirsin.”

Bu dil çocuğun sıkılma duygusunu hemen yok etmez; onu düşünmeye davet eder.

Çocuğun Sıkılmasına Ne Kadar İzin Verilmeli?

Bu çocuğun yaşına, mizacına ve içinde bulunduğu duruma göre değişir.

Küçük çocuk uzun süre kendi başına bırakılmamalıdır. Ancak kısa süreli sıkılma anları taşınabilir.

Örneğin çocuk “Sıkıldım” dediğinde yetişkin hemen etkinlik sunmak yerine birkaç dakika bekleyebilir.

“Biraz ne yapmak istediğini düşünebilirsin.”

Başlangıçta çocuk huzursuzlanabilir. Bu huzursuzluk her zaman kötü değildir.

Ancak çocuk giderek daha yoğun kaygı, ağlama veya çaresizlik yaşıyorsa yetişkin destek vermelidir.

Ama destek, bütün oyunu üstlenmek olmak zorunda değildir.

Yetişkin çocuğun sıkılma eşiğini yavaş yavaş genişletir.

Sıkılma Duygusunu Adlandırmak İşe Yarar mı?

Evet.

Çocuk “Sıkıldım” dediğinde yetişkin şöyle diyebilir:

“Şu an ne yapmak istediğini bulamıyorsun.”

“Bir oyuna başlamak zor geliyor.”

“İçinde biraz boşluk var gibi.”

“Birinin sana fikir vermesini istiyorsun.”

Bu cümleler çocuğun deneyimini daha anlaşılır hâle getirir.

Çocuk zamanla sıkılmanın dayanılmaz bir durum olmadığını öğrenir. Sıkılabilir, bekleyebilir, düşünebilir ve sonra bir şeye yönelebilir.

Duygunun adı konduğunda çocuk onun içinde kaybolmaz.

Sıkılma ve Dinlenme Birbirine Karışır mı?

Evet.

Bazı çocuklar yorgun olduklarında “sıkıldım” der.

Aslında oyun kuracak enerjileri yoktur. Uyarılmak isterler ama aynı zamanda yorgundurlar.

Bu durumda yeni etkinlik sunmak yerine dinlenme alanı daha uygun olabilir.

“Biraz dinlenmeye ihtiyacın olabilir.”
“Kitaplara bakmak ister misin?”
“Bir süre minder köşesinde durabilirsin.”
“Bugün bedenin yorulmuş gibi.”

Çocuk her sıkıldığında daha fazla etkinlik sunulursa, yorgunluğu fark edilmeyebilir.

Sıkılma bazen bedenin yavaşlama çağrısıdır.

Sıkılma Bazen Üzüntü veya Kaygının İfadesi Olabilir mi?

Evet.

Çocuk bazı duyguları doğrudan ifade edemediğinde “sıkıldım” diyebilir.

Örneğin:

• Arkadaşıyla sorun yaşamıştır,
• Ebeveyniyle temas ihtiyacı vardır,
• Kardeşin gelişiyle dışlanmış hissediyordur,
• Yeni bir ortama girmekten kaygılanıyordur,
• Ne hissediyor olduğunu bilmiyordur,
• İçinde huzursuzluk vardır.

Bu durumda sıkılma yalnızca oyun eksikliği değildir.

Yetişkin şu soruları düşünebilir:

• Çocuk ne zamandır sıkıldığını söylüyor?
• Belirli bir olaydan sonra mı arttı?
• Tek başına kaldığında mı söylüyor?
• Ebeveyn başka işle ilgilendiğinde mi artıyor?
• Okuldan sonra mı söylüyor?
• Ekran kapandığında mı ortaya çıkıyor?
• Arkadaşsız kaldığında mı yoğunlaşıyor?

Sıkılmanın zamanı, anlamını anlamaya yardımcı olur.

Çocuk Okulda “Sıkıldım” Diyorsa Ne Düşünülmeli?

Anaokulunda çocuk bazen etkinlik sırasında “Sıkıldım” diyebilir.

Bu birkaç anlama gelebilir:

• Etkinlik ilgisini çekmiyordur,
• Etkinlik gelişim düzeyine uygun değildir,
• Çok uzun sürmüştür,
• Çocuk hareket ihtiyacı duyuyordur,
• Grup içinde beklemek zor geliyordur,
• Daha serbest oyun istiyordur,
• O anda öğretmenle temas arıyordur,
• Zorlandığı için etkinlikten çıkmak istiyordur.

Öğretmen “Sıkılmak yok” diyerek çocuğun deneyimini kapatmamalıdır.

Ancak her “sıkıldım” dediğinde etkinliği tamamen değiştirmek de doğru değildir.

Öğretmen çocuğun neyi ifade ettiğini anlamaya çalışabilir:

“Bu etkinlik sana uzun geldi.”
“Başka bir şey yapmak istiyorsun.”
“Biraz hareket etmeye ihtiyacın olabilir.”
“Başlamak zor geldi.”

Bu gözlem, etkinliğin çocuğa uygunluğunu değerlendirmeye yardımcı olur.

Anaokulunda Her An Etkinlik Olmalı mı?

Hayır.

Anaokulu programı yalnızca dolu saatlerden oluşmamalıdır.

Çocuğun serbest oyun, geçiş, bahçe, sakinleşme ve kendi seçimlerini yapma zamanına ihtiyacı vardır.

Sürekli etkinlik yapılan bir ortamda çocuk dışarıdan yönlendirmeye alışabilir.

Her dakika planlıysa çocuk kendi oyununu kurma fırsatı bulamaz.

Elbette okulda yapı önemlidir. Günün ritmi, yemek saatleri, bahçe zamanı ve grup çalışmaları gereklidir.

Ama bu yapı çocuğun tüm zamanını yetişkin etkinlikleriyle doldurmamalıdır.

Çocuk bazen ne yapacağını kendi bulmalıdır.

Bazen izlemeli, beklemeli, dolaşmalı, seçim yapmalı ve kendi oyununa geçmelidir.

Bu boşluklar eğitimin eksikliği değil, çocuğun içsel hareketinin doğabileceği alanlardır.

Serbest Zaman ile Başıboşluk Aynı Şey midir?

Hayır.

Serbest zaman, çocuğun güvenli bir ortamda kendi oyununu ve ilgisini seçebildiği zamandır.

Başıboşluk ise yetişkinin çocuğun ne yaptığıyla ilgilenmediği, ortamın düşünülmediği ve çocuğun yalnız bırakıldığı durumdur.

Serbest oyunda yetişkin tamamen kaybolmaz.

Gözlemler, ortamı düzenler, güvenliği korur, gerektiğinde küçük müdahaleler yapar ve çocuğun oyununu anlamaya çalışır.

Çocuk özgürdür ama terk edilmiş değildir.

Nova’nın yaklaşımında da önemli olan budur:

Çocuk her an yönetilmez; ama yalnız da bırakılmaz.

Çocuk Sıkıldığında Öğretmen Ne Yapabilir?

Öğretmen önce çocuğun hangi durumda sıkıldığını gözlemler.

• Aynı etkinlikte mi?
• Grup çalışmasında mı?
• Serbest oyunda mı?
• Bahçede mi?
• Geçiş anlarında mı?
• Öğretmenin ilgisi başka çocuklara yöneldiğinde mi?
• Zorlandığı görevlerde mi?

Ardından küçük destekler sunabilir:

“Bir oyun başlatmakta zorlanıyorsun. Şu malzemelerden biriyle başlayabilirsin.”

“Bir süre izleyebilirsin. Hazır olduğunda katılabilirsin.”

“Bu etkinlik sana uzun geldi. Son bölümünü birlikte tamamlayalım.”

“Bir arkadaşını oyuna davet etmek ister misin?”

Öğretmenin görevi çocuğu sürekli eğlendirmek değildir. Çocuğun kendi oyun ve ilgi alanını bulmasına eşlik etmektir.

Nova Anaokulu’nda Sıkılmaya Nasıl Bakılır?

Nova Anaokulu’nda çocuğun “Ben sıkıldım” demesi hemen eksik etkinlik, yetersiz program veya doldurulması gereken bir boşluk olarak görülmez.

Çünkü çocukların her an meşgul edilmesi gerektiğine inanılmaz.

Çocuk bazen sıkılır. Ne yapacağını bilemez. Bir oyunun eşiğinde bekler. Yetişkinin kendisine fikir vermesini ister. Dışarıdan bir uyarıcı arar.

Nova’da bu anlar dikkatle gözlemlenir.

Çocuk gerçekten desteğe mi ihtiyaç duyuyor?
Yoksa kendi oyununu kurmadan önce boşlukla mı karşılaşıyor?
Yorgun mu?
Temas mı arıyor?
Ekran benzeri hızlı bir uyaran mı bekliyor?
Bir oyuna başlamak için küçük bir başlangıca mı ihtiyacı var?

Nova Anaokulu’nun çocuğa sunduğu önemli deneyimlerden biri şudur:

Her boşluk hemen doldurulmak zorunda değildir.

Çocuk, yetişkinin güvenli varlığı içinde kendi ilgisini bulma fırsatı yaşar. Öğretmen çocuğa hazır eğlence sunmak için acele etmez; onun neye yöneleceğini gözlemler.

Bazen küçük bir destek verir:

“Burada kumaşlar var, istersen bir ev kurabilirsin.”

Bazen yalnızca yanında kalır:

“Ne yapacağını bulmakta zorlanıyorsun. Biraz bakabilirsin.”

Bazen de çocuğun dinlenmeye ihtiyacı olduğunu fark eder.

Nova’da sıkılma, eğitim programının başarısızlığı değil; çocuğun kendi iç dünyasından bir hareket doğurabileceği değerli bir eşik olarak ele alınır.

Nova’da Boşluk Neden Önemlidir?

Çocukluk yalnızca etkinliklerle doldurulduğunda, çocuk kendi arzusunu duymakta zorlanabilir.

Sürekli dışarıdan yönlendirilen çocuk “Ben ne yapmak istiyorum?” sorusuyla daha az karşılaşır.

Boşluk ise bu soruyu getirir.

Başta rahatsız edicidir. Ama sonra çocuk kendi içinden bir şey bulabilir.

Bir oyun, bir fikir, bir ilişki, bir hareket, bir hikâye veya bir deneme ortaya çıkabilir.

Nova’da boşluk, çocuğun ihmal edildiği bir alan değildir. Düşünülmüş, güvenli ve gözlemlenen bir alandır.

Çocuk boşlukta yalnız bırakılmaz. Ama boşluğu yetişkin hemen kapatmaz.

Bu ince fark çocuğun yaratıcılığı, bağımsızlığı ve oyun kapasitesi için önemlidir.

Evde Sıkılan Çocuğa Nasıl Yaklaşılabilir?

Aileler çocuğun sıkılmasına tamamen kayıtsız kalmak zorunda değildir. Ancak her sıkılma anını kendileri çözmek zorunda da değildir.

Şu adımlar yardımcı olabilir:

Duyguyu adlandırın

“Şu an ne yapacağını bulamıyorsun.”

Hemen ekran açmayın

Ekran sıkılmayı hızlıca bastırır ama kendi oyununa geçişi geciktirebilir.

Kısa süre bekleyin

Çocuğa kendi fikrinin oluşması için zaman tanıyın.

Başlangıç desteği verin

Oyunu tamamen kurmadan küçük bir eşik oluşturun.

Seçenekleri azaltın

Çok fazla oyuncak yerine iki veya üç alan sunun.

Açık uçlu malzemeler bulundurun

Kutu, kumaş, blok, boya, doğal materyal gibi malzemeler çocuğun hayal gücünü destekler.

Birebir temas verin

Bazen sıkılma ilişki ihtiyacıdır. Kısa ama gerçek bir temas işe yarayabilir.

Dinlenmeyi düşünün

Sıkılma bazen yorgunluğun ifadesidir.

Çocuğun yerine sürekli oyun kurmayın

Oyuna başlamasına destek olun, ama oyunun tamamını üstlenmeyin.

Sıkılmayı felaketleştirmeyin

Çocuğun kısa süreli boşluk yaşamasına izin verin.

Kullanılabilecek Cümleler

“Şu an ne yapacağını bulamıyorsun.”

“Bir oyuna başlamak zor geliyor.”

“Biraz düşünmene zaman verebilirim.”

“Ben beş dakika seninle başlayacağım, sonra sen devam edeceksin.”

“Ekran açmayacağız. Başka ne olabilir bakalım.”

“İki seçenek var: bloklar ya da boya. Hangisine yakın hissediyorsun?”

“Belki de biraz dinlenmeye ihtiyacın var.”

“Sıkılmak bazen yeni bir oyundan önce gelir.”

Kaçınılması Gereken Cümleler

“Bu kadar oyuncağın var, nasıl sıkılıyorsun?”

“Git başımdan, oyun oyna.”

“Sen hiçbir şeyden memnun olmuyorsun.”

“Tamam, sus da tablet açayım.”

“Sıkılmak yok.”

“Ben senin oyun arkadaşın değilim.”

“Ne hâlin varsa gör.”

Bu ifadeler çocuğun sıkılma deneyimini anlamasına yardım etmez. Bazıları çocuğu suçlu hissettirir, bazıları ise sıkılmayı hemen dış uyarıcıyla kapatır.

Ne Zaman Daha Yakından Değerlendirmek Gerekir?

Sıkılma çoğu zaman gelişimsel ve olağan bir deneyimdir.

Ancak şu durumlarda daha yakından bakmak yararlı olabilir:

• Çocuk hiçbir zaman kendi başına oyun kuramıyorsa,
• Her boşluk yoğun kaygı veya öfkeye dönüşüyorsa,
• Sıkılma yalnızca ekran isteğiyle sonuçlanıyorsa,
• Çocuk hiçbir etkinlikten keyif almıyor gibi görünüyorsa,
• Eskiden sevdiği oyunlara ilgisini uzun süre kaybettiyse,
• Sürekli yorgun, isteksiz veya içe kapanık görünüyorsa,
• Okulda ve evde belirgin biçimde hiçbir şeye yönelmiyorsa,
• Sıkılma belirli bir kayıp, değişiklik veya stres sonrası yoğunlaştıysa,
• Çocuk sosyal ilişkilere de ilgi göstermiyorsa.

Bu durumda sıkılma yalnızca etkinlik eksikliği olarak görülmemeli; çocuğun duygusal durumu, yaşam ritmi, ekran kullanımı, uyku düzeni ve ilişkisel ihtiyaçları birlikte değerlendirilmelidir.

Sonuç: Sıkılma Bazen Oyunun Başlamadan Önceki Sessizliğidir

Çocuk neden “Ben sıkıldım” der sorusunun cevabı çoğu zaman basit değildir.

Çocuk gerçekten ne yapacağını bilemeyebilir. Yetişkinle temas arıyor olabilir. Hızlı bir uyarıcı bekliyor olabilir. Yorgun olabilir. Kendi oyununu başlatmakta zorlanıyor olabilir.

Ama sıkılma her zaman hemen ortadan kaldırılması gereken bir problem değildir.

Bazen çocuk sıkılmanın içinden geçerek kendi oyununa ulaşır.

Yetişkin her boşluğu doldurduğunda çocuk rahatlar; fakat kendi içinden bir şey başlatma fırsatını kaybedebilir.

Bu yüzden çocuğun sıkılmasına kısa süreliğine alan açmak, onu yalnız bırakmak anlamına gelmez.

Onun yanında durup hemen çözüm olmamayı göze almak demektir.

Çocuk zamanla şunu öğrenir:

Ne yapacağımı bilmediğim anlar olabilir.
Bu duygu geçebilir.
Bir fikir bulabilirim.
Oyunum dışarıdan verilmek zorunda değildir.
Kendi içimden de başlayabilir.

Çocukluğun en yaratıcı oyunları çoğu zaman planlanmış etkinliklerin değil, sıkılmanın ardından gelen küçük bir fikrin içinden doğar.

Nova Anaokulu’nun oyun, serbest zaman, yaratıcılık ve çocukların kendi ritmini bulmasına eşlik etme yaklaşımını daha yakından tanımak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Çocuk neden sürekli sıkıldım der?

Çocuk ne yapacağını bulamıyor, yetişkinle temas arıyor, hızlı uyarıcı bekliyor, yorgun hissediyor veya kendi oyununu başlatmakta zorlanıyor olabilir.

Sıkılan çocuğa hemen etkinlik vermek doğru mu?

Her zaman değil. Bazen çocuğun kısa süre sıkılmasına izin vermek, kendi oyununu bulmasına yardımcı olabilir. Ancak gerekirse küçük bir başlangıç desteği verilebilir.

Sıkılmak çocuk için faydalı mı?

Uygun koşullarda evet. Sıkılma, çocuğun kendi ilgisini, oyununu ve yaratıcılığını geliştirmesi için bir eşik olabilir.

Çocuk sıkıldığında ekran açmak doğru mu?

Ekran sıkılmayı hızlıca bastırabilir; ancak sıkılmayı taşıma ve kendi oyununu kurma becerisini azaltabilir. Bu nedenle otomatik çözüm hâline getirilmemelidir.

Çocuk hiç kendi başına oyun kuramıyorsa ne yapılmalı?

Oyunu tamamen yetişkinin kurması yerine küçük başlangıç destekleri verilebilir. Durum uzun süre devam ediyor ve çocuk hiçbir şeye yönelmiyorsa daha yakından değerlendirmek yararlı olabilir.